କେବଳ ପୂଜକଙ୍କ ଗୁହାରି… ଆଉ ରାତି ପାହିଲା ବେଳକୁ ବଦଳିଗଲା ନଦୀର ଗତିପଥ । ଏହା କୌଣସି କାଳ୍ପନିକ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୈବପୀଠକୁ ନେଇ ରହିଥିବା ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ। କୁହାଯାଏ, ବନ୍ୟାଜଳରେ ଘେରି ରହିଥିବା ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ପୂଜା କରିବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ଶେଷରେ ବାବାଙ୍କ ନିକଟରେ ଗୁହାରି କରିଥିଲେ ପୂଜକ। ଆଉ ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ, ସକାଳ ହେବା ବେଳକୁ ନଦୀର ଗତିପଥ ବଦଳି ଯାଇଥିଲା । ଏହି ବିଶ୍ୱାସ, ଭକ୍ତି ଓ ରହସ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା ଖଇରା ବ୍ଲକର କାଂଶବାଂଶ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ବାବା ବକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୀଠ। କ’ଣ ରହିଛି ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଶୈବପୀଠର ମହିମା? କାହିଁକି ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ଛୁଟି ଆସନ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ?
ଘଣ୍ଟିର ନାଦ… ଧୂପଦୀପର ସୁଗନ୍ଧ… ଭକ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଅଗାଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ। ଆଉ ତା’ ସାଙ୍ଗକୁ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଛି ଅନେକ ରହସ୍ୟମୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ। ଏ ହେଉଛି ବାବା ବକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର ପୀଠ। ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲା ଖଇରା ବ୍ଲକର ତରଙ୍ଗ ଟିପିସିଗଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ କାଂଶବାଂଶ ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଶୈବପୀଠର ଇତିହାସ ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ବେଶ୍ ପୁରୁଣା। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ, ପ୍ରଥମେ ବାବା ଏକ ଗଛ ମୂଳେ ପୂଜା ପାଉଥିଲେ। ପରେ ମାଖନପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଜମିଦାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା। ପାଞ୍ଚଶହ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିବା ଏହି ପୀଠ ଆଜି ଅନେକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ଆସ୍ଥାର କେନ୍ଦ୍ର।
କିନ୍ତୁ ବାବା ବକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଏହି ପୀଠର ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ କାହାଣୀ ହେଉଛି କାଂଶବାଂଶ ନଦୀର ଗତିପଥ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନେଇ। ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ, ଦିନେ ପ୍ରବଳ ବନ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ମନ୍ଦିର ଚାରିପଟେ ଜଳ ଘେରି ରହିଥିଲା। ପୂଜକ ମହାଦେବ ମିଶ୍ର ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ପୂଜା କରିବାରେ ଅସୁବିଧା ଭୋଗୁଥିଲେ। ଶେଷରେ ବନ୍ୟାଜଳରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ସେ ବାବାଙ୍କୁ ଗୁହାରି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଆକୁଳ ନିବେଦନ ଥିଲା—ଯଦି ବାବାଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ହେବ, ତେବେ ନଦୀ ମନ୍ଦିରର ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଚାଲିଯାଉ। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ କହେ, ପରଦିନ ସକାଳେ ନଦୀର ଗତିପଥ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବଦଳି ଯାଇଥିବା ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ବାବାଙ୍କ ମହିମା ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖନ୍ତି। ତେବେ ଏହା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ।
କେବଳ ନଦୀର ଗତିପଥ ପରିବର୍ତ୍ତନର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ନୁହେଁ, ବାବାଙ୍କ ନାମକରଣକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ଏକ ବିଶେଷ ବିଶ୍ୱାସ। କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ଥିବା ଶିବଲିଙ୍ଗ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବଙ୍କା ହୋଇ ରହିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ମହାଦେବଙ୍କ ନାମ ହୋଇଛି ବାବା ବକ୍ରେଶ୍ୱର। ସ୍ଥାନୀୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ, ବାବାଙ୍କ ନିକଟରେ ମାନସିକ ରଖିଲେ ମନସ୍କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ। ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତି ହେଉ କିମ୍ବା ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା—ଭକ୍ତମାନେ ଏଠାକୁ ଆସି ନିଜର ମନର କଥା ବାବାଙ୍କ ନିକଟରେ ଜଣାଇଥାନ୍ତି। ମାନସିକ ପୂରଣ ହେଲେ ଅନେକ ଭକ୍ତ ବାବାଙ୍କ ନିକଟରେ ଖେଚୁଡ଼ି ଭୋଗ ଲାଗି କରନ୍ତି।
ମହାଶିବରାତ୍ରିର ଜାଗର ହେଉ କି ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପବିତ୍ର ଜଳାଭିଷେକ—ବର୍ଷର ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଜମେ ଭକ୍ତଙ୍କ ସମାଗମ। ଦୂରଦୂରାନ୍ତରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନେ ଆସି ବାବାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଭକ୍ତି, ପରମ୍ପରା ଓ ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଏହି ପୀଠକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେଇଛି। ଏହି ଶୈବପୀଠର ବିକାଶ ସହ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ପାଇଁ ଆହୁରି ସୁବିଧା ଯୋଗାଇଦେବାକୁ ଦାବି ହେଉଛି। ମନ୍ଦିର ସହ ଜଡ଼ିତ ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଭିତ୍ତିଭୂମି, ରାସ୍ତାଘାଟର ଉନ୍ନତିକରଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ଏହି ପୀଠକୁ ଆସୁଥିବା ଭକ୍ତ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଉପକୃତ ହୋଇପାରିବେ।
ଗୋଟିଏ ପଟେ କାଂଶବାଂଶ ନଦୀର ଶାନ୍ତ ପ୍ରବାହ, ଅନ୍ୟପଟେ ବାବା ବକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ଶୈବପୀଠ। ଏଠାକାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରମ୍ପରା ଓ ଲୋକକଥା ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଛି ଭକ୍ତଙ୍କ ଗଭୀର ଆସ୍ଥା। ନଦୀର ଗତିପଥ ବଦଳିବାର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ହେଉ କି ବଙ୍କା ଶିବଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ—ବାବା ବକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ପୀଠ ଆଜି ବି ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କ ମନରେ ସୃଷ୍ଟି କରେ ଅଗାଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପୀଠର ଐତିହ୍ୟକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ସହ ଏହାର ବିକାଶ ଦିଗରେ ଆବଶ୍ୟକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆଗଲେ, ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହା ଆହୁରି ଅନେକ ଭକ୍ତ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିପାରିବ।
